Bevrijding

Ter gelegenheid van 75 jaar Bevrijdingsdag verscheen op 5 maart 2020 het nieuwe boek :

auteur : Ton Munnich
titel : Darwinisme en Oorlog – moderne kanttekeningen bij 75 jaar Bevrijding
isbn : 9789090328133  (papieren versie)
isbn : 9789090330716   (e-book versie)
sinds juli 2020 uitverkocht. Nog enkele exemplaren bij antiquariaten.

Hier volgen de flaptekst, de inhoudsopgave plus de eerste twee bladzijden uit het boekje, en een recensie :

———————————————————————————————————————————-

flaptekst

Op Bevrijdingsdag, 5 mei, herdenken we jaarlijks dat de Engelsen en Amerikanen in 1944-1945 West-Europa en Nederland hebben bevrijd. In 2020 vindt de herdenking voor de 75e maal plaats. Een jubileum. Het is een goede zaak dat de bevrijders jaarlijks in het zonnetje gezet worden. Maar nu het drie generaties geleden is, dringt de herinnering zich op dat er ook enkele minder gunstige invloeden uit Engeland en Amerika zijn gekomen. Een essay over vergeten aspecten van de Tweede Wereldoorlog, wat voorafging en wat erna kwam. Een verrassende kijk op Bevrijdingsdag.

Het vak biologie ontwikkelt zich in de 19e en 20e eeuw tot een parel van de wetenschap. De inzichten zijn diep, de studenten talrijk, de toepassingen legio. Eén groep onderscheidt zich in minder gunstige zin : de darwinisten. Zij stileren de matig ontwikkelde Darwin tot het grootste genie aller tijden en beschouwen de evolutie als een darwinistisch monopolie. Dit zou minder belangrijk zijn, ware het niet dat het darwinisme grote invloed heeft gehad op de economische, politieke en militaire ontwikkelingen. Een betoog over de verruwende werking van het darwinisme in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlogen daarna in de 75 jaren sinds de Bevrijding.

——————————————————————————————————————————–

inhoudsopgave plus de eerste twee bladzijden van de tekst :

inhoud

— inleiding
— de eerste Darwin-connectie
— de tweede Darwin-connectie
— de Darwin-mythe
— sociaal-darwinisme en Angelsaksisch model
— Angelsaksisch versus Rijnlands model
— taalverdringing
— conclusie
— noten

inleiding

In 1944-1945 hebben Engelsen, Amerikanen en Canadezen ons land bevrijd van nazi-Duitsland. Elk jaar herdenken we dat in een reeks plechtigheden vanaf 6 juni (D-Day) tot 5 mei (Bevrijdingsdag). Dan tonen we respect voor de Engelse en Amerikaanse oorlogsinspanning en memoreren we het belang van de bevrijding. Het is goed om dat te blijven doen. Dit seizoen 2019-2020 zijn de herdenkingen en media-aandacht uitgebreider dan andere jaren. Het is immers een jubileum, vijfenzeventig jaar Bevrijding. Een goede aanleiding om eens vanuit andere invalshoek te kijken naar de gebeurtenissen van toen.
. Na 1945 is de cultuur van de Engels-Amerikaanse bevrijders dominant geworden in Europa. Enkele eenvoudige trefwoorden: coca cola, blue jeans, Hollywood, Broadway, Wall Street. Veel van de invloed werd in Europa als positief ervaren. Europese ouders gingen hun kinderen Engelse namen geven. Nederlanders heten niet meer alleen Jan en Els, ze heten ook Jeffrey en Kimberley.
. Ook de historische beeldvorming onderging die invloed. Sinds 1945 is de geschiedenis van de twintigste eeuw een narratief geworden met de Engelsen en Amerikanen in de rol van bevrijders. Nu, 75 jaar later, lijkt de tijd rijp om dat beeld enigszins te nuanceren.

de eerste Darwin-connectie

Het verhaal begint in de negentiende eeuw. In de victoriaanse tijd staat de Engelse wetenschap op laag niveau, de Duitse wetenschap op hoog niveau, met name in de biologische vakken. Dit kwaliteitsverschil wordt mede veroorzaakt door het feit dat Engeland is gefocust op het beheer van zijn grote koloniale rijk. Jongelui uit de betere standen ambiëren carrières in het British Empire dat duizenden ambtenaren kan opnemen. Of ze ambiëren carrières bij de Marine, eveneens een grote organisatie – ‘Britannia rules the waves’ – die duizenden officieren kan opnemen. Of ze ambiëren carrières in handel en industrie. Maar niet in de wetenschap. De natuurwetenschap heeft in het 19e eeuwse Engeland weinig aanzien, weinig carrière-mogelijkheden en weinig studenten. De universiteiten Oxford en Cambridge zijn slapende anglicaanse seminaries, de gezaghebbende Charles Lyell klaagt dat de collegezalen van de natuurwetenschappen leeg staan. In Duitsland is dat anders. Duitse universiteiten zijn de wereldtop, Berlijn voorop. De wetenschap staat er in hoog aanzien. Een Engelse commissie die de Duitse wetenschap is gaan bekijken, meldt dat ze in één Duits chemie-laboratorium meer studenten aantrof dan in alle Engelse chemie-laboratoria bij elkaar. De Engelse bioloog T.H. Huxley leert zichzelf Duits omdat de leidende biologie-publicaties Duits zijn. Kortom: in de victoriaanse tijd is Duitsland het land van de wetenschap. Franse en Schotse wetenschappers kunnen aardig meekomen, de Engelse wetenschappers hobbelen achteraan. Alle betrokken tijdgenoten beseffen dat1).
. Echter, na de Tweede Wereldoorlog raakt dit besef in de verdrukking. Men gaat een nieuw plaatje schilderen van de negentiende-eeuwse wetenschap. Het nieuwe plaatje stileert de victoriaanse Engelsman Charles Darwin tot grondlegger van de moderne biologie. Hoe is dat mogelijk, en wat heeft het te maken met onze herdenking van Bevrijdingsdag? ……

—————————————————————————————————————

recensie : 

18 juni 2020 :

De Nederlandse Bibliotheek Dienst (NBD-Biblion) verzorgt beoordelingen van nieuw-verschenen publicaties, op basis waarvan de bibliotheken kunnen beslissen over eventuele aanschaf. Daartoe heeft NBD-Biblion een netwerk van deskundigen / recensenten op uiteenlopende gebieden. Hier volgt de beoordeling van NBD-Biblion over Munnich’s boekje uit 2020 :
Ton Munnich, Darwinisme en Oorlog – moderne kanttekeningen bij 75 jaar Bevrijding  :

‘In deze uitgave worden enkele waardevolle kanttekeningen bij 75 jaar bevrijding gemaakt. De auteur doet dit niet enkel vanuit cultureel, maar ook vanuit wetenschappelijk oogpunt. Er wordt stilgestaan bij wat het Darwinisme heeft betekend in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, tot op heden. Darwin wordt in een correct historisch perspectief geplaatst; misverstanden worden rechtgezet en de impact van die misvattingen wordt op een heldere manier uit de doeken gedaan. Het Angelsaksische en het Rijnlandse model worden helder verduidelijkt. Met een heldere schrijfstijl en goed gekozen woorden maakt de auteur een niet evident thema toegankelijk. Boeiend om te lezen, vooral ook omdat de informatie die wordt blootgelegd de ogen opent. Het boek hoort thuis in de kast van elk historicus en van wie in wetenschap interesse heeft.’

recensent : Geert Vandamme, voor NBD-Biblion