Bevrijding

in maart 2020 verscheen het boekje :

Ton Munnich

DARWINISME en OORLOG
moderne kanttekeningen bij 75 jaar Bevrijding
5 mei 1945  –  5 mei 2020

verkrijgbaar bij boekhandel en BOL
als papieren boek en als e-book

Hier volgen de inhoudsopgave plus de eerste twee bladzijden :


inhoud :

— inleiding
— de eerste Darwin-connectie
— de tweede Darwin-connectie
— de Darwin-mythe
— van sociaal-darwinisme naar Angelsaksisch model
— Angelsaksisch versus Rijnlands model
— taalverdringing
— conclusie
— noten


inleiding

In 1944-1945 hebben Engelsen, Amerikanen en Canadezen ons land bevrijd van nazi-Duitsland. Elk jaar herdenken we dat in een reeks plechtigheden vanaf 6 juni (D-Day) tot 5 mei (Bevrijdingsdag). Dan tonen we respect voor de Engelse en Amerikaanse oorlogsinspanning en memoreren we het belang van de bevrijding. Het is goed om dat te blijven doen. Dit seizoen 2019-2020 zijn de herdenkingen en media-aandacht uitgebreider dan andere jaren. Het is immers een jubileum, vijfenzeventig jaar Bevrijding. Een goede aanleiding om eens vanuit andere invalshoek te kijken naar de gebeurtenissen van toen.
. Na 1945 is de cultuur van de Engels-Amerikaanse bevrijders dominant geworden in Europa. Enkele eenvoudige trefwoorden: coca cola, blue jeans, Hollywood, Broadway, Wall Street. Veel van de invloed werd in Europa als positief ervaren. Europese ouders gingen hun kinderen Engelse namen geven. Nederlanders heten niet meer alleen Jan en Els, ze heten ook Jeffrey en Kimberley.
. Ook de historische beeldvorming onderging die invloed. Sinds 1945 is de geschiedenis van de twintigste eeuw een narratief geworden met de Engelsen en Amerikanen in de rol van bevrijders. Nu, 75 jaar later, lijkt de tijd rijp om dat beeld enigszins te nuanceren.


de eerste Darwin-connectie

Het verhaal begint in de negentiende eeuw. In de victoriaanse tijd staat de Engelse wetenschap op laag niveau, de Duitse wetenschap op hoog niveau, met name in de biologische vakken. Dit kwaliteitsverschil wordt mede veroorzaakt door het feit dat Engeland is gefocust op het beheer van zijn grote koloniale rijk. Jongelui uit de betere standen ambiëren carrières in het British Empire dat duizenden ambtenaren kan opnemen. Of ze ambiëren carrières bij de Marine, eveneens een grote organisatie – ‘Britannia rules the waves’ – die duizenden officieren kan opnemen. Of ze ambiëren carrières in handel en industrie. Maar niet in de wetenschap. De natuurwetenschap heeft in het 19e eeuwse Engeland weinig aanzien, weinig carrière-mogelijkheden en weinig studenten. De universiteiten Oxford en Cambridge zijn slapende anglicaanse seminaries, de gezaghebbende Charles Lyell klaagt dat de collegezalen van de natuurwetenschappen leeg staan. In Duitsland is dat anders. Duitse universiteiten zijn de wereldtop, Berlijn voorop. De wetenschap staat er in hoog aanzien. Een Engelse commissie die de Duitse wetenschap is gaan bekijken, meldt dat ze in één Duits chemie-laboratorium meer studenten aantrof dan in alle Engelse chemie-laboratoria bij elkaar. De Engelse bioloog T.H. Huxley leert zichzelf Duits omdat de leidende biologie-publicaties Duits zijn. Kortom: in de victoriaanse tijd is Duitsland het land van de wetenschap. Franse en Schotse wetenschappers kunnen aardig meekomen, de Engelse wetenschappers hobbelen achteraan. Alle betrokken tijdgenoten beseffen dat1).
. Echter, na de Tweede Wereldoorlog raakt dit besef in de verdrukking. Men gaat een nieuw plaatje schilderen van de negentiende-eeuwse wetenschap. Het nieuwe plaatje stileert de victoriaanse Engelsman Charles Darwin tot grondlegger van de moderne biologie. Hoe is dat mogelijk, en wat heeft het te maken met onze herdenking van Bevrijdingsdag? ……